Waarom ik portretten liever bij bewolking shoot dan in volle zon.

Een wolkeloze dag voelt als goed nieuws voor een shoot. Voor een buitenportret is het vaak het tegenovergestelde. Bij een bedrijfspand ligt het genuanceerder.

Dat is mijn voorkeur, en ze heeft een aanwijsbare reden. Het ligt niet aan de zon zelf, maar aan hoe hoog hij staat en hoe hard het licht daardoor is.

Wat harde zon met een gezicht doet

Middagzon staat hoog. Schaduwen vallen daardoor recht naar beneden: donkere putjes onder de ogen, een streep onder de neus, een kin die zijn eigen hals verbergt.

Dat is geen fout van de fotograaf. Het is meetkunde. Een kleine, harde lichtbron geeft schaduwranden die scherp zijn, en een hoge lichtbron legt die schaduwen precies op de plekken waar een gezicht ze het minst kan hebben. Hoe dat verschil tussen een harde en een zachte lichtbron ontstaat, laat de tool voor hard en zacht licht zien.

Een gezicht is daarbij nog het makkelijkste geval, want je kunt iemand een paar meter laten verschuiven. Een gebouw verschuift niet.

Wat bewolking doet

Een gesloten wolkendek werkt als een enorme softbox. Het licht komt van overal tegelijk, dus schaduwen worden zacht en de overgangen vloeien.

Voor een portret betekent dat: geen putten onder de ogen, huid die rustiger oogt, en minder gedoe met knijpende ogen tegen de zon. Voor een gevel betekent het dat het hele pand ongeveer even helder is. De kleur van de steen of het hout klopt, en je ziet het materiaal in plaats van een felle helft en een donkere helft.

Zo'n verschil tussen licht en donker is voor een camera lastig. Met moderne sensoren haal je veel terug uit schaduw en lucht, maar zonder wolken kies je nog steeds tussen uitgebrande hoeken en dichtgelopen delen, of je lost het achteraf op met extra nabewerking. Bij een grijze dag hoeft dat probleem niet eens op te komen.

Waar bewolking tegenvalt

Een grijze dag is niet voor alles beter, en bij panden is dat het duidelijkste.

Een bedrijfspand tegen een strakblauwe lucht kan er in de juiste stand van de zon prachtig uitzien: kleur, contrast, een gevel met reliëf. Een pand tegen een dichte, witte lucht ziet er vlak uit. De lucht heeft geen tekening, en op de foto is hij soms gewoon een wit vlak boven het gebouw. Dat kun je technisch opvangen, maar het is een andere foto dan je met zon had gekregen.

Ook voor wie drama zoekt is een grijze dag niets. Geen lange schaduwen over straat, geen warme gloed, geen tegenlicht dat door iemands haar prikt. Voor dat soort beeld plan ik niet op de middag, maar rond de uren dat de zon laag staat. Dat licht komt van opzij in plaats van recht van boven, en dat is wat het werkt.

De volle middagzon zit daar precies tussenin: te hoog voor drama, te hard voor rust.

Wanneer plan je je shoot waar

Het is geen kwestie van één weertype. Het hangt af van wat er op de foto moet komen.

• Portret of teamfoto buiten: een bewolkte dag is het makkelijkst. Is het helder, zoek dan schaduw op: een muur, een boom, de noordkant van een gebouw. Daar is het licht zacht, ook als de zon brandt.
• Pand of gevel met karakter: zon vanuit een goede hoek, laag in de ochtend of de avond. Welke gevel dan licht krijgt, hangt af van de ligging. De zonnestand-tool laat zien waar de zon op een bepaalde dag en plek staat.
• Pand dat vooral correct in beeld moet: zachte bewolking is prima, zolang de lucht niet het hele beeld wegvlakt. Met een beetje structuur in de wolken is het vaak het beste van twee werelden.
• Binnenwerk met ramen: hier verandert de lucht de kamer, dus kijk naar wat er voor het raam gebeurt. Een egale lucht maakt het licht binnen rustiger.

Kan een afspraak schuiven, dan kies ik liever een zachte dag voor mensen en een heldere voor een pand met vorm. Kan hij niet schuiven, dan moet ik met het licht werken dat er is. Daar komt een flits bij kijken, zoals ik beschrijf in flitsen in de zon: wat het kost en wanneer het loont. Dan ga ik niet wachten op beter weer, ik maak het licht beter.

Wat bewolking met je belichting doet

Een grijze dag is rustig voor het oog, maar het is ook gewoon minder licht. Volgens de tool voor de zonnige-16-regel kost lichte bewolking ongeveer een stop, bewolkt twee en zwaar bewolkt drie. Dat merk je aan een langere sluitertijd, een hogere ISO of een wijder diafragma. Zo'n grote lichtbron geeft dan wel zacht licht, maar niet veel.

Zachte schaduwen kosten dus iets, en voor portretten met een groot diafragma is dat meestal geen probleem.

Dus: mooi weer of goed licht?

Mooi weer en goed fotolicht zijn niet hetzelfde, en vaak zijn ze elkaars tegenpool. Een bewolkte ochtend is voor een portret zelden een slecht teken.

Maar het is geen regel. Een grijze dag redt een portret, en hij verpest soms een pand. Het enige dat wel vaststaat is dat de vraag niet is of het mooi weer wordt, maar wat er op de foto moet komen en wat voor licht daar het best bij past.

Wil je een shoot plannen en weet je niet of je een dag moet afwachten? Bekijk mijn fotografie of plan een gesprek.