Waarom f/1.2 niet altijd het antwoord is

Wie een lens met f/1.2 koopt, zet hem meestal ook op f/1.2. Dat is logisch. Je hebt ervoor betaald.

Toch staat mijn 85mm vaker op f/2 dan wide open, en dat is geen zuinigheid.

Hoe dun het echt is

Reken het eens na op de scherptediepte-calculator. Een 85mm op fullframe, f/1.2, onderwerp op twee meter: het scherpe gebied is ongeveer 3,7 centimeter diep.

Op f/2.8 is dat 8,6 centimeter. Op f/4 ruim twaalf.

En ga je dichterbij voor een kopportret, op zo'n 1,2 meter, dan houdt f/1.2 nog 1,3 centimeter over. Dat is minder dan de afstand van iemands oog tot zijn oor.

Dat is het hele verhaal in twee getallen. Bij f/1.2 op portretafstand kies je niet welk deel van het gezicht scherp is, je kiest welk oog scherp is. Draait diegene zijn hoofd een paar graden, dan valt het andere oog eruit.

Wanneer dat precies goed is

Er zijn genoeg momenten dat ik het wil.

Een portret waarin de omgeving rommelig is en niets bijdraagt. Een detail in een werkplaats waar ik één ding wil isoleren. Tegenlicht dat als zachte gloed door het beeld loopt in plaats van als herkenbare achtergrond.

In die gevallen is de onscherpte geen bijproduct maar het onderwerp. Je gebruikt een groot diafragma om iets weg te halen, niet om iets moois toe te voegen.

Wanneer het tegen je werkt

En daar zit het misverstand. Vaak wil je de achtergrond juist niet kwijt.

• Een bedrijfsportret op locatie. De werkplaats, de winkel, de machine erachter: dat is precies wat het portret betekenis geeft. Weggevaagd tot kleurvlakken had het net zo goed een witte muur kunnen zijn.
• Twee mensen naast elkaar. Zodra de een een halve stap naar voren staat, is er één scherp.
• Een pand of interieur. Hier wil je diepte, geen scheiding.
• Iemand die beweegt. Bij drie centimeter speling is je autofocus onverbiddelijk, en je merkt het pas thuis.

Hoe je het vooraf ziet

De twee dingen die je wilt weten zijn verschillend, en daar zijn twee tools voor.

Hoeveel er scherp blijft, staat in de scherptediepte-calculator. Hoe sterk de achtergrond daadwerkelijk vervaagt, staat in de bokeh-calculator: die rekent uit hoe groot een lichtpuntje op de achtergrond wordt, als deel van het beeld.

Dat tweede verrast vaak. Afstand tot de achtergrond doet daar meer dan het diafragma. Een stap naar achteren met je onderwerp levert meestal meer scheiding op dan een stop opendraaien, en je houdt er scherptediepte bij over.

Waar het echt om gaat

Ik heb eerder geschreven wat een 85mm f/1.2 doet en een telefoon niet kan, en dat staat nog steeds. Maar die lens is niet goed omdát hij f/1.2 kan. Hij is goed omdat je kunt kiezen.

Kies dan ook. Niet uit gewoonte wide open, maar omdat je weet wat er uit het beeld verdwijnt.

---

Zie ook: Leer eerst kijken, de camera haalt je in en Waarom ik nooit meer dan drie lenzen meeneem. Een shoot plannen? Bekijk mijn fotografie-aanpak.